- Startup
- Inbertsore agentea
- Enpresak
Johan Morales VC & Impact Investing-eko ikertzailearekin hitz egin dugu
Gero eta pertsona ekintzaile, inbertitzaile eta erakunde gehiagok errentagarritasuna eta inpaktua uztartzen dituzten ereduen alde egiten duten testuinguruan, funtsezkoa da desberdintasuna markatzen duten irizpideak ulertzea. Hitz egin dugu... Johan Morales, eraginean espezializatutako eragile inbertitzailea, startupak lehen etapetan nola ebaluatzen dituen, zein akats ikusten dituen sarrien, sektorea eraldatzen ari diren joerak eta ekosistemak hazten jarraitzeko dituen erronkak.
Inpaktu handiko startup bat lehen bilera batean aztertzen duzunean, zein dira inpaktua negozio-ereduan benetan integratuta dagoela —eta ez merkataritza-argudio gisa gehituta— pentsarazten dizuten 2 edo 3 seinaleak?
Negozioaren eta inpaktuaren arteko harremana ulertzeko, bada funtsezko gai bat: salmenten eta inpaktuaren sorreraren artean korrelazio positiboa egotea. Askotan pentsatzen dugu negozio-eredu desberdinen bidez inpaktua sortzeko hainbat modu daudela, baina, kontzeptualki, ideia bat da oinarrizkoa: konpainiak sortzen duen salmenta gehigarri bakoitzak inpaktu sozial edo ingurumenekoaren hazkundea ere ekarri behar du.
Inpaktu-inbertsioaren munduan, lockstep model esaten zaio horri; hain zuzen ere, inpaktuaren sorreraren eta salmenten arteko harreman positibo horretan oinarritzen da.
Badira beste gai garrantzitsu batzuk ere, nahiz eta niretzat hau bezain erabakigarriak ez izan. Horietako bat taldearen intentzionalitatea da lehen unetik. Hau da, inpaktuaren sorrera konpainiaren xedearen benetako parte den edo jardueraren ondoriozko kanpo-eragin positibo hutsa den.
Hemen jasangarritasunaren edo ESGaren eta inpaktuaren arteko aldea ere agertzen da. Askotan, jasangarritasunak compliance-arekin edo kudeaketa arduratsuarekin du zerikusia; inpaktuak, berriz, zerbait neurgarria, intentzionala eta eskalagarria dakar.
Adibide zehatz bat jartzearren, gure partaidetutako enpresetako bat Basic & Medical da. Irudi medikoaren analisian adimen artifiziala aplikatzen dute, eta erradiologoentzako nolabaiteko kopilotu gisa jarduten dute. Beren irtenbidea ospitale edo osasun-sare bati saltzen dioten bakoitzean, profesional gehiagori laguntzen diete patologia jakin batzuk azkarrago eta eraginkorrago diagnostikatzen. Hor dago negozioaren hazkundearen eta osasun-inpaktuaren arteko harreman zuzena.
Startup batek bere proposamena oraindik baliozkotzen diharduenean, zer ebidentziak laguntzen dizu eskaintzen duen inpaktua gauzatzen hasi dela sinesten?
Nire ustez, galdera testuinguruan kokatzea komeni da, enpresa dagoen stage edo fasearen arabera. Hasierako fase hauetan gauza asko ari dira egosten. Negozioaren ikuspegia ez dago erabat argi, eta askotan inpaktuaren ikuspegia ere ez. Inbertitzaile gisa, testuinguru hori ezin hobeto ulertzen dut; beraz, ez diot ekintzaile bati dena guztiz zehaztuta izatea eskatuko.
Niretzat garrantzitsuena ikuspegi edo mapa logiko bat egotea da. Badira aldaketaren teoria bezalako tresnak ere, eta askotan inbertitzaileek complianceagatik edo burokraziagatik eskatzen duten zerbait bezala ikusten dira; baina ez da hori benetako helburua. Enpresaren funtsezko jardueren, onuradunen, bezeroen eta sortu nahi dituen emaitzen arteko kausalitatea ulertzea bilatzen du.
Hasierako fase hauetan, nahikoa zait saltzen duzunaren, hori nola salduko duzunaren, norengana zuzentzen zarenaren eta horrek guztiak sortu nahi dituzun emaitza sozial edo ingurumenekoekin duen harremanaren arteko kausalitate logikoaren nozio argia izatea.
Startup bat “messy” da. Egun guztiak desberdinak dira, gauzak etengabe aldatzen dira eta, beraz, inpaktu-eredua ere bilakatuz doa. Horregatik, bide zuzenean zoazela balioztatzen laguntzen didan gauzetako bat da, hain zuzen ere, mapa logiko edo inpaktuaren teoria hori izatea, baita nor den zure onuraduna eta zer arazo konpontzen ari zaren argi ulertzea ere.
Garrantzitsua da, halaber, azken erabiltzaileak edo onuradunak nola erantzuten duen behatzea. Benetan al da inpaktu-proposamenaren onuraduna? Irtenbideari esker portaera-aldaketarik gertatzen ari al da?
Eta bada bereziki garrantzitsua iruditzen zaidan galdera bat: zer gertatuko litzateke konpainia existituko ez balitz? Kontrafaktuala esaten zaio horri. Enpresa bihar desagertuko balitz, gauzek berdin-berdin jarraituko lukete, ala benetako alderik egongo litzateke? Galdera horri erantzun diezaiokezunean, enpresaren jarduera nagusiari lotutako benetako inpaktu-atribuziorik dagoen ulertzen hasten zara.
Azkenean, hasierako puntura itzultzen naiz: oso enpresa gazteei buruz ari gara. Ez dut espero dena erabat konponduta izatea, baina oinarrizko elementu horiek badituzte, inbertitzaile gisa konfiantza ematen dit. Agian oraindik ez dituzte erantzun guztiak, baina bide onetik doazela ikusten dut. Gainera, inpaktu-funtsen eta inbertitzaileen lanaren zati bat, hain zuzen ere, ekintzaileei laguntzea da, enpresa hazi ahala alderdi horiek sistematizatzen laguntzeko; inpaktuak ere prozesuak, neurketa eta egitura behar baititu behar bezala kudeatu ahal izateko.
Proiektu batzuek finantza-potentzial handia erakusten dute, baina zalantzak sortzen dituzte inpaktuaren arloan. Zein kontraesan antzematen dituzu maizen, errentagarritasun bikoitza behar bezala eraikita ez dagoenean?
Erantzun aurretik, uste dut komeni dela argitzea zer ikuspegitatik ari naizen startup a ebaluatzen. Ez da gauza bera hasieratik inpaktu-bokazio oso argiarekin sortu zen konpainia bat aztertzea edo ondorio positiboak dituen sektore batean jarduten duen enpresa orokorrago bat aztertzea.
Esaterako, ospitaleentzako automatizazio-sistemak garatzen dituen enpresa batek zeharka osasun-sistemaren eraginkortasuna hobetzen lagun dezake, baina horrek ez du automatikoki inpaktu-enpresa bihurtzen. Osasun-sektorean egoteak ez du enpresa bat inpaktu-enpresa bihurtzen.
Hasieratik inpaktu-startup gisa aurkezten den konpainia bat aztertzen ari naizenean, egiten dudan lehen galderetako bat hau da: inpaktua ekuaziotik kentzen badut, negozio-planak berdin-berdin funtzionatuko luke? Erantzuna baiezkoa bada, salmentak eta hazkundea aldatzen ez badira inpaktu-proposamena desagertu arren, orduan kontzeptualki zerbait ez dago ondo eraikita. Kasu horretan, kanpo-eragin positiboak dituen ohiko negozio baten aurrean egongo ginateke, benetako inpaktu-enpresa baten aurrean baino.
Maiz agertzen den beste kontraesan bat da irtenbidearen onurak bakarrik nabarmentzea, kanpo-eragin negatiboak edo errebote-ondorio posibleak baztertuta.
Osasunaren adibidearekin jarraituz, diagnostiko medikoari aplikatutako adimen artifizialeko enpresa batek gaixotasunak lehenago eta eraginkorrago antzematen lagun dezake, baina, aldi berean, positibo faltsuak, negatibo faltsuak edo gomendio okerrak bezalako gaiak aztertu behar dira, horiek erabaki klinikoetan eragina izan baitezakete. Arrisku horiek kontuan hartzen ez badira, inpaktuaren ikuspegia osatu gabe dago.
Azkenean, garrantzitsuena negozioaren eta inpaktuaren arteko harremana ondo ulertzea eta biak norabide berean aurrera doazela egiaztatzea da.
Ondo eraikitako errentagarritasun bikoitzaren adibide bat izan liteke industria-enpresa handiei energia-kontsumoa murrizten laguntzen dien eta sortutako aurrezkiaren gaineko komisioa kobratzen duen enpresa bat. Bezeroak zenbat eta energia gehiago aurreztu, orduan eta diru gehiago aurreztuko du bezero-enpresak eta orduan eta gehiago fakturatuko du startup ak. Horrela, harreman oso argia dago negozioaren hazkundearen, eskalagarritasunaren eta inpaktuaren artean.
Aldiz, jasangarritasun-txostenak egiteko software a saltzen duen startup batek ezin du pentsatu bezero kopurua handitze hutsagatik inpaktu handiagoa sortzen duenik. Bezero gehiago izateak ez du nahitaez esan nahi emisioak murrizten direnik edo emaitza sozial edo ingurumenekoetan hobekuntza nabarmenik dagoenik. Kasu horretan, hazkunde komertziala eta inpaktua ez daude nahitaez lotuta.
Zure esperientzian, zer akats egiten dituzte startup ek inpaktua neurtzen eta frogatzen saiatzen direnean? Zer egin beharko lukete desberdin hasierako etapetatik?
Uste dut hemen intentzionalitatearen kontzeptua ezinbestekoa dela. Ekintzaile eta sortzaile-talde gisa zure ikuspegia enpresa errentagarri bat eraikitzea bada, inpaktu sozial edo ingurumenekoa ere sortuko duena, sektorea edozein dela ere, badaude lehen unetik kontuan hartu beharreko zenbait gai.
Esaterako, funtsezko gai bat inpaktua neurtzeko gaitasuna da. Ezin duzu inpaktu jakin bat sortzen ari zarela baieztatu, baldin eta helburu horietarantz nola aurreratzen ari zaren neurtzeko sistemarik ez baduzu; ahal dela, teknologian oinarrituta eta ahalik eta marruskadura txikienarekin. Emisio-murrizketez, enplegu-sorreraz, osasunerako sarbideaz edo beste edozein arlori buruz ari garela ere, neurgarria izan behar du.
Ondoren, nola neurtu eta noraino neurtu eztabaidatu behar da. Sortzaile batzuek dena neurtu nahi izaten dute, eta azkenean dozenaka adierazle kudeatzen dituzte. Dena garrantzitsua bada, azkenean ezerk ez du garrantzirik. Kontrakoa ere gertatzen da: ia ezer neurtzen ez duten eta motz geratzen diren taldeak. Nire ustez, erronka oreka aurkitzea da.
Beste alderdi garrantzitsu bat da ulertzea fundazio-istorio on bat edo motibazio pertsonal sendo bat ez direla nahikoa. Oso ondo dago proiektuaren atzean izateko arrazoi bat egotea, baina enpresa batek enpresa izaten jarraitzen du. Bestela, fundazio, GKE edo beste edozein erakunde mota izan liteke, eta horiek ere oso funtzio baliotsua betetzen dute.
Enpresa bat eraikitzea erabakitzen baduzu, bereziki inpaktu-enpresa bat, inbertsioaren itzulera oso presente izan behar duzu. Azken batean, bezeroek ez zaituzte kontratatuko mundua leku hobea egiten laguntzen duzulako soilik. Kontratatuko zaituzte kostuak murrizten, diru-sarrerak sortzen edo arazo garrantzitsu bat modu eraginkorrean konpontzen laguntzen diezula frogatzen duzulako.
Garrantzitsua da, halaber, inpaktuaren kudeaketa enpresarekin batera bilakatzen dela ulertzea. Bi edo hiru urteko enpresa batek ez ditu erakunde helduago baten erronka berak. Inpaktua neurtzeko, jarraitzeko eta kudeatzeko ikuspegia aldatu egiten da denborarekin.
Enpresak hazi ahala, eztabaida konplexuagoak sortzen dira. Horietako bat mission drift deritzona da: negozioaren hazkundea inpaktuaren sorreraren aurretik zenbateraino jartzen duzun. Eztabaida horiek fase aurreratuagoetan sortu ohi dira, eta etengabeko hausnarketa eskatzen dute.
Horregatik, laburbildu beharko banu, esango nuke hasierako etapetatik lau elementu nagusiri erreparatu behar zaiela: neurketari, eskalagarritasunari, intentzionalitateari eta enpresak eboluzionatu ahala inpaktu-eredua egokitzeko gaitasunari. Sortzaileek kontuan izan behar dituzten gaiak dira, eta inbertitzaileok ere arreta handiz aztertzen ditugu.
Azken urtean, zer joera ikusten ari zara inpaktu-inbertsioaren arloan?
Uste dut komeni dela testuingurua azaltzen hastea. Inpaktu-inbertsioa askoz merkatu zabalago baten parte da, eta lotuta dago venture capitalean, private equityan, merkatu publikoetan edo Estatu Batuetatik eta beste ekosistema batzuetatik datozen dinamika globaletan gertatzen denarekin. Horregatik, inpaktu-inbertsioaz soilik hitz egin aurretik, testuinguru orokorra ulertu behar da.
Eta testuinguru horretan, beste guztien gainetik dagoen joera bat dago: adimen artifiziala. Sektore guztietan ari da sartzen, baita inpaktu-ekosisteman ere. Ikusten ari gara IAk joko-arau asko berridazten dituela, bai negozio-ereduei bai balioa sortzeko moduari dagokienez.
Adibide bat SaaS eredua da. Batzuek hilda dagoela diote, eta beste batzuek berrasmatzen ari dela uste dute. Bigarren talde horretatik gertuago nago ni. Uste dut adimen artifiziala horrelako ereduen aukerak zabaltzen ari dela eta enpresek diru-sarrerak sortzeko eta bezeroei balioa eskaintzeko modua aldatzen ari dela.
Gero eta gehiago hitz egiten da plataforma edo harpidetza batera sartzeagatik soilik ordaintzen ez den ereduez, lortutako emaitzengatik ordaintzen den ereduez baizik. Nazioarteko funts nagusietako batzuetan ere planteatzen da hurrengo teknologia-enpresa handia software gisa aurkeztutako zerbitzu-enpresa bat izan daitekeela, benetan ordaintzen dena sortzen dituen emaitzak izanik.
Horregatik uste dut adimen artifiziala funtsezko joera dela. Guztiok saiatzen ari gara haren benetako dimentsioa eta ekonomia zenbateraino eraldatuko duen ulertzen. Ziurgabetasuna ere sortzen ari da, ekintzaileak, inbertitzaileak eta ekosistemako gainerako eragileak azkar egokitzera behartzen baititu.
Gainera, IAren ondorioz, startup askok beren balio-proposamena berriro planteatu behar dute. Enpresa bat funtzionaltasun jakin bat garatzera mugatzen bada eta plataforma handi batek gaitasun hori berez integratzen badu, merkatutik kanpo geratzeko arriskua du. Horrek oso azkar jokatzea eskatzen du, bai sortzaile gisa, bai inbertitzaileen aldetik.
Adimen artifizialetik harago, geopolitika inbertsio-lehentasunetan eragiten ari dela ere ikusten ari gara. Sektore batzuk estrategiko bihurtzen ari dira ekonomia globalaren hurrengo faserako, hala nola energia, datu-zentroak eta azpiegitura horrek funtzionatzea ahalbidetzen duten teknologia guztiak.
Ildo horretan, interesa ikusten dugu energia-eraginkortasunean, hozte-teknologietan (cooling) eta, oro har, ekonomia digital berriaren funtsezko pieza diren irtenbide guztietan.
Interes handia sortzen dute, halaber, hainbat sektoretan aplikatzeko gaitasun handia duten teknologiek. Hau da, erabilera-kasu desberdinak eskaintzen dituzten eta, beraz, merkatu zabalagoetara eta hazteko aukera gehiagotara sarbidea duten irtenbideek.
Laburbilduz, adimen artifiziala merkatua birdefinitzen ari den gai nagusia da ziurrenik, baina kapitala erakartzen ari dira, halaber, azpiegitura teknologikoarekin, energiarekin eta hainbat testuingurutan balioa sortzeko gai diren irtenbideekin lotutako sektore estrategikoak.
Administrazio publikoak gero eta ekimen gehiago ari dira bultzatzen jasangarritasunaren, berrikuntzaren eta inpaktuaren inguruan. Zer eginkizun bete beharko lukete?
Galderan sartu aurretik, komeni da ikuspegia zabaldu eta ulertzea Espainia Europako merkatu baten parte dela, eta Europako merkatua, aldi berean, merkatu global bati lotuta dagoela. Finantzaketa publikoa ez da modu isolatuan existitzen; ekosistema horietan gertatzen den guztiarekin dago lotuta.
Hori esanda, uste dut badagoela mentalitate-kontu bat eta administrazio publikoak bete beharreko eginkizuna ulertu beharra. Nire iritziz, administrazioak finantzatzaile hutsak baino gehiago izan daitezke. Batzuetan pentsatzen da haien funtzio bakarra baliabide ekonomikoak ematea dela, baina benetako balio erantsia askoz harago doa.
Niretzat, erronka finantzatzaile izatetik market builder izatera igarotzea da. Hau da, dirua emateaz gain, merkatua eraikitzen laguntzea. Horrek azpiegiturak sortzea, eragileen arteko kohesioa sustatzea, sektore pribatuarekiko lankidetza erraztea eta ekosistemak modu eraginkorragoan funtziona dezan mekanismoak garatzea dakar.
Garrantzitsua da, halaber, sektore publikoak eta pribatuak indargune desberdinak dituztela ulertzea. Ez da biak alderatzea, bakoitzak zer ekar dezakeen identifikatzea baizik. Administrazio publikoaren kasuan, indargune nagusietako bat merkatuak gero garatu ahal izateko oinarriak sortzeko gaitasuna da.
Kapital publikoari dagokionez, haren inpaktua bereziki garrantzitsua da kapital pribatuak bere gain hartu ezin dituen edo hartu nahi ez dituen arriskuak hartzeko balio duenean. Bermeak, first loss mekanismoak, baterako inbertsioak edo funts espezializatuak bultzatzeko programak dira horren adibide.
Ez da inbertitzaile pribatua ordezkatzea edo haren funtzioa errepikatzea, estrategikoki osatzea baizik. Izan ere, kapital publikoaren abantaila handietako bat biderkatzaile-efektua da. Ondo erabiltzen denean, inbertsio pribatuaren kopuru askoz handiagoa mobiliza dezake eta ekonomia errealean inpaktu zabalagoa sortu.
Horregatik, eztabaida ez litzateke ekosistemara zenbat diru bideratzen den soilik izan behar, baizik eta diru hori nola erabiltzen den. Garrantzitsuena merkatu-azpiegitura sendo, eraginkor eta jasangarria eraikitzea da, baliabideek epe luzeko eragina izan dezaten.
Azken batean, dena administrazio publikoak bete dezakeen eginkizuna ondo ulertzetik hasten da, dituen baliabideak identifikatzetik eta ekosistemaren zerbitzura modu estrategikoan jartzetik. Mobilizatzen diren funtsak bakarrik kontuan hartu beharrean, merkatua indartuko duen, jarraitutasuna sortuko duen eta baliabideak epe luzera benetako eraginik sortu gabe galtzea saihestuko duen sistema nola sortu pentsatu behar da.
Zer alde ikusten dituzu Espainiaren eta inpaktu-inbertsioan garatuago dauden beste ekosistema batzuen artean?
Uste dut hainbat alde daudela, eta komeni dela gaia ataletan aztertzea, orokorkeria orokorretan ez erortzeko. Inpaktu-inbertsioaren ekosistemez hitz egiten dugunean, eragile askori buruz ari gara: sektore publikoa, kapital-eskaintza, kapital-eskaria eta bitartekariak. Bakoitzak eginkizun desberdina betetzen du.
Administrazio publikoarekin hasiz gero, ekosistema garatuagoekin alderatuta alde garrantzitsuenetako bat dagoen laguntza sistemikoaren maila dela uste dut. Ez da nahitaez baliabide gehiago izatea, baliabide horiek beste modu batean erabiltzea baizik. Herrialde batzuetan lankidetza publiko-pribatu handiagoa dago, finantza-tresnetan berrikuntza gehiago eta ekosistema indartzeko ikuspegi egituratuagoa.
Erresuma Batuan pentsatzen dut, adibidez. Ez dut esaten eredu perfektua denik, baina zenbait arlotan mentalitate aitzindariagoa egon da. Han ikusi dugu bankuek, pentsio-funtsek edo aseguru-etxeek inpaktuarekin lotutako ekimenetan parte hartzen dutela, baita Social Impact Bonds bezalako tresna berritzaileak ere; horietan, inbertitzaileak inpaktu-helburu jakin batzuk betetzeari lotutako errentagarritasuna jasotzen du. Lankidetza publiko-pribatuaren adibideak dira, eta merkatu-azpiegitura sendoagoa eraikitzen laguntzen dute.
Ildo horretan, administrazio publikoaren inplikazioa ekosistema baten sendotasunean gehien eragiten duten faktoreetako bat dela uste dut. Ikuspegi sistemikoa eta epe luzekoa dagoenean, emaitzak hobeak izan ohi dira.
Kapital-eskariaren aldea begiratzen badugu, hau da, startupak, scaleupak eta finantzaketa bilatzen duten enpresak, mentalitatearekin lotutako zenbait alde ere ikusten ditut. Espainian ekintzaile oso onak ditugu, baina batzuetan anbizio global handiagoa falta dela iruditzen zait lehen unetik. Hasieratik handinahi izatea, nazioarteko enpresak eraikitzea eta mundu mailan lehiatu beharraren premiazko sentsazioa izatea.
Ez dut uste fenomeno hori Espainiakoa bakarrik denik; Europako zati batean ere gertatzen da. Bitartean, beste ekosistema batzuetan joera handiagoa dago lehen egunetik merkatu globaletan eta nazioarteko eskalagarritasunean pentsatzeko.
Hori esanda, Espainian ere gauza positibo asko ditugula uste dut. Talentua dugu, ekintzaile onak ditugu eta gero eta profesional prestatuago gehiago ari dira arlo honetan lanean. Gainera, aukera interesgarriak eskaintzen dituen kokapena dugu, eta ekosistema gisa gure kartak jokatzeko gai izan behar dugu. Esan bezala, non gauden ikustea, zer falta zaigun identifikatzea eta norabide horretan gehiago aurrera egitea da kontua.
Jardunbide egokiei dagokienez, badira behatzeko moduko hainbat adibide: inpaktu-mandatu zehatzak dituzten pentsio-funtsetatik inpaktu-ekimenak bultzatzen dituzten handizkako bankuetara, edo sektore publikoak arriskuaren zati bat bere gain hartzen duen eta, horrela, inbertsio pribatua mobilizatzen duten eskemetara.
Potentzial handia ikusten dut, halaber, fundazioen eginkizunean eta ekosistemako eragile desberdinen arteko lankidetza-ereduetan. Dinamika horiek indarra hartzen ari dira Espainian, eta baikor izateko arrazoiak ematen dizkidate.
Azken batean, ekosistema indartzen jarraitzeko tartea dagoela uste dut, baina baita datozen urteetan hurrengo mailara eramateko gaitasuna duten pertsona prestatu eta konprometitu asko daudela ere.
Zer gertatu beharko litzateke inpaktu-inbertsioa segmentu espezializatutzat hartzeari uzteko?
Galdera konplexua da, baina, neurri handi batean, erantzuna hitz batean laburbil daiteke: emaitzak.
Arrakasta-kasu gehiago, frogatutako errentagarritasun gehiago eta inpaktua gauza serioa dela eta errentagarritasuna ere sor dezakeela erakusten duten adibide gehiago behar ditugu. Irteerak, errentagarritasunak eta arrakasta-ibilbideak behar dira inbertsio mota honek funtzionatzen duela eta beste edozein inbertsio-estrategiarekin lehia dezakeela frogatzeko.
Arrakasta-kasu horiek pilatzen hasten direnean, elur-bola efektua sortzen da. Kapital gehiago iristen da, bitartekari gehiago eta funts espezializatu gehiago agertzen dira, eta ekosistema bere kabuz hazten hasten da. Horrela sendotzen dira garai batean berriak ziren merkatuak.
Inpaktua ulertzeko moduan ere asko eboluzionatu dugula uste dut. Jada ez da nahikoa enpresa bat Garapen Jasangarrirako Helburu jakin batzuekin lerrokatuta dagoela edo arlo sozial edo ingurumeneko batean lan egiten duela esatea. Garrantzitsuena da bezeroarentzat itzulera argia dagoela frogatzea, irtenbideak balio ekonomikoa sortzen duela eta, aldi berean, emaitza sozial edo ingurumeneko neurgarriak sortzen dituela erakustea.
Gainera, gero eta argiago dago inpaktua ez dela elementu gehigarri edo osagarri bat. Gure garaiko erronka ekonomiko eta estrategiko handietako batzuekin lotuta dago: energia, datuak, subiranotasun teknologikoa, balio-kateen erresilientzia eta egungo ekonomiaren parte diren beste gai asko.
Beste funtsezko alderdi bat talentua da. Azken batean, edozein ekosistema pertsonen mende dago. Talentua erakartzeko pizgarri ekonomiko, profesional, sozial eta kulturalak behar dira. Inpaktuari orientatutako erakunde batek talentuaren alde lehiatu, aukera erakargarriak eskaini eta maila goreneko ibilbide profesionalak garatu ditzakeela erakutsi behar da.
Eta, jakina, hori guztia sortzaileengandik hasten da. Beti esaten dut ekintzaileak direla ekosistema honetako heroi eta heroinak. Ekuaziotik ateratzen baditugu, ez dago ezer. Haiek bihurtzen dute ideia bat produktu, haiek eraikitzen dute enpresa, garatzen dute teknologia eta eskalatzen dute.
Errentagarritasunaz normaltasunez hitz egin behar dugula ere uste dut. Inpaktua sortzeaz ari gara, baina baita negozioa sortzeaz ere. Enpresa sendoak eraikitzea posible dela erakutsi behar da, osasunarekin, hezkuntzarekin, uretarako sarbidearekin, jasangarritasunarekin edo beste edozein erronka sozial edo ingurumeneko handirekin lotutako arazoak konpontzen laguntzen den bitartean.
Eta, agian, garrantzitsuena da gogoratzea neurketa, inbertsio eta kalkulu-orri guzti horien atzean pertsonak daudela. Gauzarik aberasgarrienetako bat inbertitzen duzun enpresen azken onuradunekin hitz egin ahal izatea da, eta ikustea inpaktua ez dela txosten edo adierazle batean geratzen, baizik eta benetan laguntzen duela bizitzak hobetzen, komunitateak indartzen eta menpeko ditugun ekosistemak zaintzen.
Horregatik, inpaktu-inbertsioaren etorkizuna gero eta ebidentzia gehiagorekin frogatzean datzala uste dut: errentagarritasuna eta inpaktua ez dira helburu bateraezinak; aitzitik, elkar indartu dezaketen bi elementu dira.